Instytut Nenckiego PAN i Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie po raz drugi łączą naukę i sztukę w ramach Festiwalu Nauki

4 października 2025 r. w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN odbyło się wyjątkowe wydarzenie łączące nauki przyrodnicze i sztuki wizualne – „Obrazowanie – wspólny język nauki i sztuki”. Wystawa jest efektem drugiej edycji współpracy Instytutu Nenckiego z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie, zrealizowanej w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie.

Tematem przewodnim tegorocznej edycji było obrazowanie – rozumiane zarówno jako zaawansowana technika badawcza, jak i środek artystycznego wyrazu. Fluorescencyjne mikroskopy, rezonans magnetyczny czy promieniowanie rentgenowskie spotykają się tu z malarstwem, fotografią, rzeźbą i grafiką, tworząc przestrzeń dialogu między laboratorium a pracownią.

– Szeroko rozumiane obrazowanie biologiczne jest swoistą wizytówką – a wręcz elementem brandingu – Instytutu Nenckiego – mówi prof. Adam Szewczyk, kierownik Pracowni Wewnątrzkomórkowych Kanałów Jonowych i współorganizator projektu. – Udało mi się przekonać rektora ASP, prof. Błażeja Ostoję-Lniskiego, że w warszawskim Festiwalu Nauki brakuje przestrzeni dla sztuki. Chcemy ją razem wypełnić.

Współpraca rozpoczęła się od wizyty studentek i studentów ASP w laboratoriach Instytutu. Pod opieką dr Katarzyny Dyjewskiej i dr hab. Kamila Zaleskiego młodzi artyści poznali nowoczesne metody badań biologicznych, by następnie przełożyć inspiracje nauką na język sztuki. Efektem są prace w technikach malarskich, fotograficznych, graficznych i rzeźbiarskich – często łączące media i eksperymentujące z materiałem.

Wśród prezentowanych realizacji wyróżnia się m.in. cykl Oskara Wiatera, wykonany techniką fotografii otworkowej. Artysta zainstalował w Instytucie miniaturowe camera obscura, które przez dwa miesiące rejestrowały obraz przestrzeni – budynków i wnętrz – z niezwykłą, niemal metafizyczną aurą. Inne prace wykorzystują odpady z drukarki 3D i technikę cyjanotypii, tworząc quasi-mikroskopowe pejzaże inspirowane biologią.

Wernisaż, który odbył się 26 września, poprzedziły dwa wykłady:

• dr hab. Marzeny Stefaniuk (Instytut Nenckiego) o sztuce barwienia neuronów i wizualizacji struktur nerwowych,
• dr hab. Moniki Stachurskiej (ASP) o zastosowaniach promieniowania X i tomografii komputerowej w analizie tkanin zabytkowych.

– Pierwszy wykład był bardzo dobry, a drugi po prostu niezwykły – relacjonuje prof. Szewczyk. – Zastosowanie tomografii do badania XVII-wiecznych haftów pokazuje, że nauka i sztuka mówią wspólnym językiem.

W wystawie udział wzięli studenci kilku wydziałów ASP: Malarstwa, Grafiki, Rzeźby, Architektury Wnętrz oraz Badań Naukowych i Studiów Kuratorskich. Oprawę wizualną przygotował dr hab. Kamil Zaleski, a na plakacie wykorzystano grafikę Pameli Puchalskiej.

Od 2017 roku Polskie Towarzystwo Biochemiczne wspiera i promuje inicjatywy łączące świat nauki i sztuki – w kraju oraz na forum międzynarodowym, w ramach Federacji Europejskich Towarzystw Biochemicznych (FEBS).